Koerswijziging in procedure

Inleiding koerswijziging procedure

De rechter kan een koerswijziging van een procespartij in een procedure passeren zonder nader onderzoek van de feiten waarop die gebaseerd is, wanneer hij deze wijziging in het licht van een goede procesorde onaanvaardbaar vindt. De rechter kan het daarbij ook gooien op een zgn. “gedekt verweer” of de overweging dat de stellingen “tardief” zijn. Vgl. Royal Nederland/Campina HR 19 januari 1996, NJ 1996, 709.

Jurisprudentie

Enkele voorbeelden uit de praktijk (met jurisprudentie).

Het arrest HR 13 september 1996, NJ 1997, 637 betrof een verzekeringskwestie. De zaak draaide erom, of de verzekerde had moeten melden, dat haar bestuurder een strafrechtelijk verleden had. Aanvankelijk stelde de verzekeraar, dat deze bestuurder een stroman was. Om die reden achtte de rechtbank niet van belang, dat dit niet gemeld was. Bij memorie van antwoord in het incident in hoger beroep pas stelde de verzekeraar, dat de vennootschap een dekmantel van deze bestuurder was en hij dus de leidende figuur achter de schermen was. De Hoge Raad oordeelde, dat een dergelijke radicale wijziging van stellingen zonder motivering door het Hof gepasseerd mocht worden.

In de ontslagzaak HR d.d. 13 november 1998, NJ 1999, 173 had de ontslagen werknemer de Postbank gedagvaard. Die stelde echter, dat door fusie de NMB Postbank Groep N.V. de werkgever was, maar dat zij zich niet op dit gebrek zou beroepen. In hoger beroep (de vordering was afgewezen) wilde zij zich toch op niet-ontvankelijkheid beroepen, maar dat kon niet meer, aldus de Hoge Raad. Dat was een onaanvaardbare koerswijziging.

Tardief

Als nieuwe (feitelijke) stellingen onaanvaardbaar laat in het geding worden aangevoerd, dan kan de rechter die wegens strijd met de goede procesorde buiten beschouwing laten.  Dit is een feitelijk oordeel, dat in cassatie niet toetsbaar is. Vgl. HR 27 juni 1980, NJ 1980, 635, HR 11 april 1986, NJ 1987, 433, HR 13 juni 1986, NJ 1987,, HR 16 november 1990, NJ 1992, 84, HR 1 juli 1993, NJ 1993, 671, HR 18 september 1993, NJ 1993, 48 en HR 29 september 1995, NJ 1996, 104.

Een reden om die buiten beschouwing te laten kan ook zijn, dat de wederpartij daar door het late tijdstip (bvb. pas bij pleidooi) niet meer op heeft kunnen reageren (beginsel van hoor en wederhoor), of dat de stellingen nader feitenonderzoek (en bvb. een bewijsopdracht) zouden vergen, waarvoor in de procedure geen plaats meer is. Bvb. HR 6 april 1979, NJ 1980, 34, HR 6 november 1981, NJ 1982, 228, HR 14 januari 1983, NJ 457, HR 13 mei 1983, NJ 1983, 714 en HR 27 september 1991, NJ 1991, 80.

De goede procesorde kan enerzijds zien op de proceseconomie (dat relevante feiten tijdig naar voren gebracht worden) en anderzijds op de belangen van partijen (zoals “hoor en wederhoor” en “niet onredelijk in de verdediging geschaad worden”).

Betwist of niet?

Wanneer nieuwe stellingen, die in het laatste processtuk voor het eerst worden aangevoerd, wel worden aanvaard, dan betekent dit niet dat de wederpartij daartegen met een akte opnieuw verweer tegen moet voeren, bij gebreke waarvan die stellingen als niet betwist zouden gelden. Vgl. HR 22 juni 1984, NJ 1984, 754, HR 15 september 1995, NJ 1996, 20 en HR 10 oktober 1997, NJ 1998, 473.

Dit geldt ook voor bij dupliek nieuw aangevoerde stellingen en stellingen in de laatste akte in een instantie. Vgl. HR 9 juni 1972, NJ 1972, 379 en HR 6 december 1974, NJ 1975, 435 en HR 23 oktober 1998, NJ 1999, 114 en HR 6 oktober 2000, NJ 2001, 186. Alleen als de wederpartij wel een nadere akte neemt, en dan niet op die nieuwe feiten ingaat, gelden die wel als onbetwist (HR 30 juni 1978, NJ 1978, 614 en HR 28 februari 1997, NJ 1997, 329).

[MdV, 29-03-2018]

[Totaal: 0    Gemiddelde: 0/5]

Commentaar bij het Nederlands (burgerlijk) recht: BW, Rv. en Fw.