Het aansprakelijkheidsrecht is een belangrijk onderdeel van het privaatrecht. Privaatrecht is al het recht waar je mee te maken krijgt in horizontale verhouding, dus burger tot burger. Het regelt wanneer iemand verplicht is om schade te vergoeden die een ander heeft geleden. Het aansprakelijkheidsrecht is erg breed en ingewikkeld. Toch zijn er een paar kernpunten die altijd maar weer terugkomen. Denk aan de vereisten voor aansprakelijkheid, de omvang van de schadevergoeding en specifieke regels die bepalen hoe partijen met elkaar omgaan in gerechtelijke procedures. In dit artikel worden de belangrijkste uitgangspunten van het aansprakelijkheidsrecht besproken. 

Grondslagen van aansprakelijkheid

Aansprakelijkheid kan in Nederland voortkomen uit verschillende juridische grondslagen. De bekendste vorm hiervan is wanprestatie. Dat betekent een toerekenbare tekortkoming in de nakoming van een verbintenis in de zin van art. 6:74 BW. De onrechtmatige daad in de zin van art. 6:162 BW is een andere bekende vorm. Bij wanprestatie gaat het om het schenden van een contractuele verplichting, terwijl bij onrechtmatige daad een wettelijke norm wordt overtreden die niet per se uit een contract voortkomt. In beide gevallen moet sprake zijn van schade, causaliteit en toerekenbaarheid aan de dader. Het ontbreken van één van deze vereisten kan ertoe leiden dat aansprakelijkheid niet wordt aangenomen. Het bewijzen van de vereisten gebeurt meestal aan de hand van gezichtspunten uit eerdere rechtspraak. 

De klachtplicht in de zin van art. 6:89 BW

Een belangrijk aandachtspunt binnen het aansprakelijkheidsrecht is de zogenaamde klachtplicht. Deze is geregeld in art. 6:89 BW. Op grond van deze bepaling kan een schuldeiser alleen maar beroep doen op een gebrek in de nakoming van een contractuele verplichting als hij hier over heeft geklaagd binnen een bepaalde tijd. Dit komt dus vooral voor bij de levering van producten en diensten. Het idee hierachter is dat de schuldenaar op tijd op de hoogte moet worden gesteld, zodat hij eventueel nog maatregelen kan nemen om de schade te herstellen of om verdere schade te voorkomen. De termijn begint te lopen vanaf het moment dat de schuldeiser het gebrek heeft ontdekt of had moeten ontdekken. Wat is precies een bekwame tijd? Dit wordt beoordeeld aan de hand van de omstandigheden van het geval. Denk aan de aard van de prestatie, de deskundigheid van partijen en de mate van spoedeisendheid.

De mogelijkheid tot verrekening op grond van art. 6:127 BW

De mogelijkheid tot verrekenen speelt ook een grote rol in het aansprakelijkheidsrecht. Deze mogelijkheid is vastgelegd in art. 6:127 BW. Verrekening houdt in dat een schuldenaar die zelf ook een vordering heeft op zijn schuldeiser, deze vordering kan gebruiken om geheel of gedeeltelijk zijn eigen schuld te laten vervallen. Er gelden een aantal vereisten voor verrekenen. Allereerst moet er sprake zijn van wederkerigheid. Dat houdt in dat de partijen over en weer elkaars schuldenaar zijn. Daarnaast moet de vordering en de schuld gelijksoortig zijn. Dit vereiste levert eigenlijk bijna nooit een probleem op voor een geslaagd beroep op verrekening. Daarnaast moet de vordering nog opeisbaar zijn en moet de schuldenaar bevoegd zijn om zijn schuld te betalen aan de schuldeiser. 

Schade en causaliteit

Naast de juridische grondslag en bijkomende regels zoals klachtplicht en verrekening, is de vaststelling van schade en causaliteit cruciaal. De benadeelde moet aantonen welke schade hij heeft geleden en dat deze schade het gevolg is van het handelen of nalaten van de ander. Hierbij wordt vaak gebruikgemaakt van de leer van de toerekening naar redelijkheid in de zin van art. 6:98 BW. Dat wil eigenlijk zeggen dat niet elke schade in aanmerking komt voor een schadevergoeding. De schade moet in redelijke verhouding staan tot de gebeurtenis en moet toe te rekenen zijn aan de veroorzaker.