Overeenkomsten algemeen (Titel 5, Boek 6 B.W.)

Inleiding overeenkomstenrecht

Het overeenkomstenrecht (of contractenrecht) maakt onderdeel uit van het verbintenissenrecht, dat is opgenomen in Titel 1 van boek 6 B.W.. Dat betekent dat het algemene deel van het verbintenissenrecht (art. 1 t/m 141 B.W.) ook op overeenkomsten van toepassing is. Het overeenkomstenrecht vinden we in Titel 5 van boek 6 B.W..

Verbintenissen en rechtshandelingen

Een overeenkomst schept “verbintenissen”. Een verbintenis wordt gedefinieerd als een “via de rechter afdwingbare verplichting”. De verbintenis vinden we terug in art. 6:1 B.W. en in art. 6:2 B.W., waar duidelijk wordt dat een verbintenis leidt tot een schuldeiser en een schuldenaar. Ook wordt daar de term “redelijkheid en billijkheid” geïntroduceerd, die in alle onderdelen van het Nederlands burgerlijk recht terugkomt.

Verbintenissen kunnen ontstaan uit de wet of door rechtshandelingen: handelingen die door (rechts)personen worden verricht met de bedoeling dat deze een bepaald juridisch gevolg hebben. Rechtshandelingen kunnen eenzijdig zijn (zoals een testament) of meerzijdig: de overeenkomst is daar het belangrijkste voorbeeld van.

Wilsovereenstemming: aanbod en aanvaarding

Bij voorbeeld bij een koopovereenkomst wordt op basis van overleg tussen de partijen (de precontractuele fase) onderzocht of er wilsovereenstemming kan worden bereikt. Dit gebeurt door aanbod en aanvaarding. Wanneer er wilsovereenstemming bereikt is, ontstaan daaruit de verbintenissen: de verbintenis om de koopsom te betalen en het gekochte te leveren.

Het zal duidelijk zijn dat er veel complicaties kunnen optreden bij het aangaan van overeenkomsten. Door de grote verscheidenheid aan overeenkomsten die partijen kunnen aangaan, is er ook een grote verscheidenheid aan verschillende soorten verplichtingen. Overeenkomsten kunnen ook tussen meerdere partijen gesloten worden, waardoor verschillende verbintenissen kunnen ontstaan voor verschillende betrokken partijen (pluraliteit, vgl. art. 6:6 B.W.). Omgekeerd kan er ook sprake zijn van meerdere schuldeisers van dezelfde verbintenis (art. 6:15 B.W.)

Algemene voorwaarden, hulppersonen en hulpmiddelen

Daarnaast wordt vaak gewerkt met algemene voorwaarden, die op de overeenkomst van toepassing verklaard kunnen worden. ook door de verschillende manieren van sluiten van overeenkomsten (door een “openbaar aanbod”, zoals in een winkel, door persoonlijke onderhandeling of door middel van hulppersonen (vertegenwoordiging) of hulpmiddelen (internet) is het contractenrecht een complex en veelzijdig rechtsgebied.

Nakoming of ontbinding; wilsgebreken

Het aangaan van overeenkomsten is één ding, maar dat wil niet zeggen dat deze ook altijd worden nagekomen. Er kunnen allerlei problemen ontstaan in de nakoming. Soms hebben die te maken met het aangaan van de overeenkomst, doordat er misverstanden in het spel zijn of vals spel. Dan komen de thema’s dwaling, bedrog en misbruik van omstandigheden om de hoek kijken.

Soms heeft de niet-nakoming te maken met onwil of onmacht, of wordt er – ondanks dat wel overeenstemming bestond – niet volgens afspraak nagekomen. De partij die in de kou blijft staan kan dan kiezen: nakoming eisen of ontbinden. Ook daarbij kunnen allerlei complicaties komen kijken.

Het algemene deel van het overeenkomstenrecht

Het overeenkomstenrecht zelf vinden we in Titel 5 van boek 6 B.W. (art. 6:213 t/m 6:279 B.W.). Daar vinden we de algemene regeling, die in beginsel geldt voor alle overeenkomsten of contracten. Naast deze algemene regels heeft de wetgever ook nog een aantal specifieke – veel voorkomende en belangrijke – soorten overeenkomsten afzonderlijk (nader) geregeld. Die overeenkomsten worden aangeduid als de “benoemde overeenkomsten“. Die bijzondere regels gelden dan in aanvulling op het algemene verbintenissenrecht en het algemene overeenkomstenrecht. Wanneer de regels afwijken bij een benoemde overeenkomst afwijken, dan hebben die specifieke regels voorrang. Juristen zeggen dan: de speciale regel “derogeert” aan de algemene regel.

Benoemde overeenkomsten (Titel 7 B.W.)

Naast de algemene verbintenissenrecht en het algemene overeenkomstenrecht (dat daar weer een onderdeel van uitmaakt en ziet op wederkerige rechtshandelingen) heeft de wetgever het nuttig geacht enkele specifieke veel voorkomende overeenkomsten een eigen wettelijke regeling te wijden. Dit zijn de zgn. “benoemde overeenkomsten”. Voor zover deze specifieke bepalingen afwijken van de algemene regels, dan gaan zij voor de algemene regels (de specifieke regel “derogeert” aan de algemene regel). Naast deze benoemde overeenkomsten zijn er allerlei overeenkomsten te verzinnen, die niet speciaal in de wet geregeld zijn en waar de contractsvrijheid alleen wordt ingeperkt door de openbare orde en de betamelijkheid. Dit zijn de niet benoemde overeenkomsten.

Beschermingsgedachte

In de benoemde contracten zijn vaak aanvullende bepalingen in de wet opgenomen om de zwakkere partij (de werknemer, de huurder) te beschermen in diens essentiële behoeften (een inkomen, een dak boven je hoofd). Zo worden er vaak strengere eisen gesteld aan opzegging. Verschillend per soort benoemde overeenkomst zijn er – soms zeer uitvoerig, soms slechts beknopt – allerlei regels die speciaal voor die contracten van belang zijn.

Dit zijn bij voorbeeld: de koopovereenkomst, de arbeidsovereenkomst, de overeenkomst van opdracht, de aannemingsovereenkomst, de huurovereenkomst en nog diverse andere benoemde contracten. Deze 5 overeenkomsten hebben al zeer lang hun eigen plaats in de wet. Daarnaast zijn er modernere regelingen zoals de medische behandelingsovereenkomst en de reisovereenkomst.

Subpagina’s overeenkomstenrecht:

Haviltex-norm versus CAO-norm

Algemene bepalingen overeenkomsten (Afd. 1, Titel 5, Boek 6 B.W.)

Totstandkoming van overeenkomsten (Afd. 2, Titel 5, Boek 6 B.W.)

Informatie over dienstverrichters (Afd. 2A, Titel 5, Boek 6 B.W.)

Overeenkomsten tussen handelaren en consumenten (Afd. 2B, Titel 5, Boek 6 B.W.)

Algemene voorwaarden (Afd. 3, Titel 5, Boek 6 B.W.)

Rechtsgevolgen van overeenkomsten (Afd. 4, Titel 5, Boek 6 B.W.)

Wederkerige overeenkomsten (Afd. 5, Titel 5, Boek 6 B.W.)

Benoemde overeenkomsten (Boek 7 en Boek 7A):

Hoofdpagina benoemde overeenkomsten (Boek 7 B.W.)

Hoofdpagina benoemde overeenkomsten (Boek 7A B.W.)

[MdV, 5-12-2015; bijgewerkt 11-04-2018]

[Totaal: 0    Gemiddelde: 0/5]

Commentaar bij het Nederlands (burgerlijk) recht: BW, Rv. en Fw.