Algemene voorwaarden (Afd. 3, Titel 5, Boek 6 B.W.)

Inleiding algemene voorwaarden

Bij het aangaan van een overeenkomst kan gebruik gemaakt worden van algemene voorwaarden. Deze gaan dan – mits de andere partij de algemene voorwaarden heeft aanvaard – onderdeel uitmaken van de overeenkomst. Degeen die algemene voorwaarden hanteert wordt kortweg “gebruiker” genoemd (art. 6:231 aanhef en sub b B.W.). En de andere partij “wederpartij” (sub c).

Iedereen heeft wel eens algemene voorwaarden te maken gehad. Bij het gebruik van bijna alle digitale media word je gevraagd deze te accepteren. En bij iedere wijziging moet je dat opnieuw doen. Anders kun je van de aangeboden dienst geen gebruik meer maken.

Bescherming van de wederpartij

Algemene voorwaarden kunnen dus nogal dwingend zijn. Niet alleen bij digitale diensten, maar ook heel veel bedrijven die andere producten en diensten aanbieden maken daar gebruik van. Ter bescherming van de zwakkere contractspartij, die voor de (toepasselijkheid van de) algemene voorwaarden tekent, heeft de wetgever in Afd. 3 van titel 5 (overeenkomstenrecht) van Boek 6 B.W. een aantal bepalingen over algemene voorwaarden opgenomen. De wederpartij wordt de mogelijkheid geboden één  of meer bepalingen in de algemene voorwaarden te vernietigen.

Die bepalingen zijn met name bedoeld ter bescherming van de consument. Bij contracten tussen bedrijven gelden deze  beschermende bepalingen dus niet, behalve de algemene wettelijke bepalingen in het begin van de wettelijke regeling. Bedrijven die dezelfde algemene voorwaarden gebruiken als waartegen zij zich willen verweren kunnen daar niet de vernietiging van inroepen (art. 6:235 lid 3 B.W.). Wanneer algemene voorwaarden herhaaldelijk gebruikt worden tussen dezelfde partijen, en daar eerder niet over geklaagd is, dan neemt de rechter ook aan dat deze gewoon van toepassing zijn (“usus”).

De kernbepaling inzake de vernietiging van een beding in algemene voorwaarden vanwege de inhoud daarvan is art. 6:233 aanhef en sub a B.W.. Een bepaling in de algemene voorwaarden kan worden vernietigd wanneer die “onredelijk bezwarend” is voor de wederpartij. De wetgever heeft voor algemene voorwaarden gehanteerd tegen consumenten een lijst gemaakt van onredelijke bedingen.

Toepasselijkheid van algemene voorwaarden

Om te zorgen dat de algemene voorwaarden ook van kracht zijn binnen de overeenkomst, moet de gebruiker er wel voor zorgen dat deze daar ook onderdeel van uitmaken. Dat betekent dat het spel van aanbod en aanvaarding goed gespeeld moet worden, want anders gelden de algemene voorwaarden niet en heb je er dus niets aan als gebruiker.

Een veel gemaakte fout bij het gebruik van algemene voorwaarden is eerst de overeenkomst te sluiten en de algemene voorwaarden pas achteraf (bvb. afgedrukt op de achterkant van de factuur) toezenden. De wederpartij kan dan zeggen: “de algemene voorwaarden maken geen onderdeel uit van de overeenkomst, want ik heb ze bij het aangaan van de overeenkomst niet aanvaard”.

In art. 6:232 B.W. wordt echter bepaald, dat de wederpartij ook dan aan de algemene voorwaarden gebonden is, als de gebruiker bij het sluiten van de overeenkomst begreep of moest begrijpen dat de wederpartij de inhoud daarvan niet kende. Dat is het wettelijke vertrekpunt.

Art. 6:233 aanhef en sub b B.W. geeft de wederpartij echter een ontsnappingsmogelijkheid: hij kan een of meer bepalingen vernietigen, wanneer de gebruiker aan de wederpartij niet een redelijke mogelijkheid heeft geboden om van de algemene voorwaarden kennis te nemen. Dat betekent, dat de wederpartij niet de volledige algemene voorwaarden overboord kan gooien, maar alleen de onredelijk bezwarende bepalingen kan aantasten.

Het is voor de gebruiker dus belangrijk om er voor te zorgen, dat aan de wederpartij “een redelijke mogelijkheid” wordt geboden om van de inhoud van de algemene voorwaarden kennis te nemen. De wet geeft in art. 6:234 B.W. nadere regels over wat onder een redelijke wijze van kennisgeving van algemene voorwaarden is te verstaan. Dat kan door middel van ter inzage leggen of deponeren (lid 1), of door langs elektronische weg toezenden of beschikbaar stellen (lid 2). Een addertje zit er onder het gras bij niet elektronisch tot stand gekomen overeenkomsten: dan is voor elektronische toezending toestemming van de wederpartij vereist (lid 3).

Tegenwoordig is dat met een website goed te doen. Het is ook goed om de toepasselijkheid in correspondentie en e-mails te vermelden en daarbij aan te geven waar de algemene voorwaarden te vinden zijn. Voor bedrijven is aan te raden om de algemene voorwaarden met aanbiedingen en offertes mee te sturen, zodat geen misverstand kan bestaan dat de voorwaarden voorafgaand aan de totstandkoming van de overeenkomst onder de aandacht van de wederpartij gebracht zijn. In de praktijk wordt de zinsnede “op al onze aanbiedingen en offertes zijn onze algemene voorwaarden van toepassing” gebruikt. Met vermelding waar die te vinden zijn, of beter dus onder meesturen daarvan. De gebruiker moet deze ook desgevraagd op zijn kosten aan de wederpartij toezenden.

Onredelijk bezwarend

De wederpartij kan bepalingen uit de algemene voorwaarden echter ook vernietigen op inhoudelijke gronden. Art. 6:233 (sub a) B.W. bepaalt:

“Een beding in algemene voorwaarden is vernietigbaar, indien het, gelet op de aard en de overige inhoud van de overeenkomst, de wijze waarop de voorwaarden zijn tot stand gekomen, de wederzijds kenbare belangen van partijen en de overige omstandigheden van het geval, onredelijk bezwarend is voor de wederpartij”.

Zwarte en grijze lijst

Voor sommige voorwaarden geldt, dat die zo onredelijk zijn dat de wetgever ze aanmerkt als sowieso vernietigbaar (zwarte lijst, art. 6:236 B.W.). Andere minder ernstige maar wel erg ten gunste van de gebruiker opgestelde bedingen worden aangemerkt als vermoedelijk vernietigbaar (grijze lijst, art. 6:237 B.W.).

Als dit soort bedingen niet duidelijk geformuleerd zijn, dan moeten die bovendien op de voor de wederpartij meest gunstige wijze worden uitgelegd (art. 6:238 lid 2 B.W.).

De gebruiker van de algemene voorwaarden kan het onredelijk bezwarende beding niet alsnog opnemen in de overeenkomst zelf om de vernietiging zo te ontlopen (art. 6:243 B.W.). Ook op bepalingen in de overeenkomst, die nauw verbonden zijn met het vernietigde beding, kan de gebruiker zich niet meer beroepen (art. 6:244 lid 1 B.W.).

Belangenbehartigers van consumenten

Rechtspersonen die als doel hebben de belangen van consumenten te beschermen kunnen ook een procedure beginnen waarmee zij vorderen dat een bepaald beding in algemene voorwaarden als onredelijk bezwarend wordt aangemerkt. De wet regelt die mogelijkheid in art. 6:240-241 B.W..

Dat kan dus een consumentenorganisatie, een vakbond of een stichting zijn die zich speciaal richt op het tegengaan van onredelijk bezwarende bedingen in algemene voorwaarden. Overigens gelden de wettelijke bepalingen inzake algemene voorwaarden niet voor arbeidsovereenkomsten en CAO’s (art. 6:245 B.W.).

Jurisprudentie; battle of forms

Het komt voor, dat twee partijen die met elkaar contracteren allebei algemene voorwaarden hanteren. Dan ontstaat er een “battle of forms”.

Het komt soms ook voor, dat een partij twee verschillende sets algemene voorwaarden van toepassing verklaart, of in het midden laat welk van twee door hem genoemde voorwaarden van toepassing is op de overeenkomst. Over deze situaties heeft de Hoge Raad twee arresten gewezen, het arrest Visser/Avero en het arrest ForFarmers/Doens. Zie het blog bericht Twee sets algemene voorwaarden toepasselijk?

Andere relevante pagina’s

Overeenkomsten algemeen(Titel 5, Boek 6 B.W.)

Haviltex-norm versus CAO-norm

Algemene bepalingen overeenkomsten (Afd. 1, Titel 5, Boek 6 B.W.)

Tot stand komen van overeenkomsten (Afd. 2, Titel 5, Boek 6 B.W.)

Informatie over dienstverrichters (Afd. 2A, Titel 5, Boek 6 B.W.)

Overeenkomsten tussen handelaren en consumenten (Afd. 2B, Titel 5, Boek 6 B.W.)

Rechtsgevolgen van overeenkomsten (Afd. 4, Titel 5, Boek 6 B.W.)

Wederkerige overeenkomsten (Afd. 5, Titel 5, Boek 6 B.W.)

[MdV, 30-06-2017]

[Totaal: 0    Gemiddelde: 0/5]

Commentaar bij het Nederlands (burgerlijk) recht: BW, Rv. en Fw.