LawyrupBurgerlijk wetboekVerdragen burgerlijk rechtEuropese wetgeving burgerlijk rechtEuropees Verdrag voor de Rechten van de Mens

Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM)

Inleiding Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en de Fundamentele Vrijheden

Het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en de Fundamentele Vrijheden (afgekort als EVRM) is op 4 november 1950 in Rome tot stand gekomen. Het legt – zoals de naam al doet vermoeden – de fundamentele burgerrechten vast van eenieder, die zich in de rechtssfeer van de verdragspartijen bevindt. In art. 1 EVRM is dit als volgt verwoord:

“De Hoge Verdragsluitende Partijen verzekeren een ieder die ressorteert onder haar rechtsmacht de rechten en vrijheden die zijn vastgesteld in de Eerste Titel van dit Verdrag.”

De rechten gelden dus niet alleen voor de eigen burgers van de Europese landen, die dit verdrag hebben gesloten. Het verdrag geldt voor iedereen die zich op hun grondgebied bevindt. Het EVRM is niet slechts een EU verdrag, maar een verdrag van de Raad van Europa, waarbij 47 Europese landen zijn aangesloten.

Historisch perspectief

Het EVRM komt voort uit de fundamentele burgerrechten die in Europa zijn ontstaan sinds de opkomst van de burgerij en de bevrijding van de burgers uit de feodale verhoudingen van de Middeleeuwen. Daarmee werd ook de horigheid (die boeren als een soort slaaf aan een feodale heerser onderwierp en als het ware aan diens landgoed “ketende”) afgeschaft. De geloofsstrijd leidde tot de oplossing van de vrijheid van geloof en meningsuiting, waarin de Nederlanden voorop liepen en toevluchtsoord werd voor de vervolging in andere delen van Europa. Uiteindelijk werd pas in de 19e eeuw de slavernij afgeschaft.

Eén van de eerste uitingen daarvan was de Engelse “Habeas Corpus Act” (1679). Die verbood de Koning om burgers zonder dat die persoonlijk voor een gerecht waren opgeroepen en verschenen te veroordelen. Als uitvloeisel van de Franse Revolutie werd in Frankrijk de “Declaration des Hommes et du Citoyen” in 1789 uitgevaardigd. Een andere bekende principeverklaring waarin de principiële vrijheden van de burger zijn gestipuleerd is de Amerikaanse Four Freedoms verklaring van President Roosevelt uit 1941. Die was de opmaat voor de Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens, die op 10 december 1948 is aangenomen door de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties.

Andere internationale verdragen over burgerrechten

In internationaal verband zijn er meerdere verdragen, die de burgerrechten (of “grondrechten“) vastleggen. De voornaamste tegenvoeter van het Europese EVRM is de BUPO van 16 december 1966: het VN verdrag ter Bescherming van Burgerrechten en Politieke rechten.

Inhoud van het EVRM

Het EVRM is ingedeeld in drie onderdelen – na de “Preambule”, inleidende algemene bepaling van art. 1 EVRM. De indeling is als volgt:

Titel I – Rechten en vrijheden

Deze Titel formuleert in 17 artikelen (art. 2 EVRM tot en met art. 18 EVRM) de fundamentele rechten en vrijheden van eenieder, die zich binnen het gebied van de Raad van Europa bevindt. Deze rechten zijn:

– recht op leven (art. 2 EVRM)
– verbod van foltering (art. 3 EVRM)
– verbod van slavernij en dwangarbeid (art. 4 EVRM)
– recht op vrijheid en veiligheid (art. 5 EVRM)
– recht op een eerlijk proces (art. 6 EVRM)
– geen straf zonder wet (art. 7 EVRM)
– recht op eerbiediging van prive en gezinsleven (art. 8 EVRM)
– vrijheid van gedachte, geweten en godsdienst (art. 9 EVRM)
– vrijheid van meningsuiting (art. 10 EVRM)
– vrijheid van vergadering en vereniging (art. 11 EVRM)
– recht te huwen (art. 12 EVRM)
– recht op een daadwerkelijk rechtsmiddel (art. 13 EVRM)
– verbod van discriminatie (art. 14 EVRM)
– afwijking in geval van noodtoestand (art. 15 EVRM)
– beperkingen op politieke activiteiten van vreemdelingen (art. 16 EVRM)
– verbod van misbruik van recht (art. 17 EVRM)
– inperking van de toepassing van beperkingen op rechten (art. 18 EVRM)

Titel II – Europees Hof voor de Rechten van de Mens

Voor de handhaving van de fundamentele burgerrechten en vrijheden, die het EVRM eenieder binnen haar werkingsgebied waarborgt, is een apart Gerechtshof ingesteld. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens is gevestigd in Straatsburg en biedt een belangrijke garantie, dat de burger ook over het hoofd van de eigen nationale wetgever en overheid heen zich rechtstreeks kan wenden tot een hogere instantie, die zo nodig ook de verdragslanden op de vingers kan tikken. Daarnaast moet de Nederlandse rechter op grond van art. 94 van de Grondwet toezien op de waarborging van de rechten die de burger heeft op grond van het EVRM. De regeling van het EVRM Hof is neergelegd in art. 19 EVRM tot en met art. 51 EVRM.

Titel III – Diverse bepalingen

In deze Titel staan nog eens 8 bepalingen, die de werking en uitvoering van het Verdrag regelen (art. 52 EVRM tot en met art. 59 EVRM).

Botsing van grondrechten

Uit hun aard kunnen grondrechten met elkaar botsen. Er zal dan een weging moeten plaatsvinden van de conflicterende normen. Sommige normen zijn in dat opzicht absoluter dan andere: folteren is onder geen beding toegestaan, maar de grens van de vrijheid van meningsuiting is minder duidelijk.

De burger moet zich echter bij de uitoefening van zijn grondrechten wel in die zin beperken, dat hij daarmee de grondrechten van andere burgers niet mag schenden. Bij conflicten tussen de verschillende grondrechten zal de rechter uiteindelijk moeten bepalen, waar die grenzen in geval van een botsing van grondrechten liggen.

Rechtspraak

Auteur & Last edit

[MdV, 28-02-2020]

1 vote, average: 4,00 out of 51 vote, average: 4,00 out of 51 vote, average: 4,00 out of 51 vote, average: 4,00 out of 51 vote, average: 4,00 out of 5 (1 votes, average: 4,00 out of 5)
You need to be a registered member to rate this.

Over Lawyrup

De website van Lawyrup bevat knowhow over vermogensrecht, civiel proces- en executierecht en insolventierecht. Elke Paragraaf, Afdeling, Titel en Boek van de wet heeft een pagina. Elke pagina geeft een toelichting op de wet met links naar de actuele wettelijke bepalingen op “wetten overheid”. Daarnaast behandelt Lawyrup de bijbehorende relevante rechtspraak met ECLI-links.