Rechtsmacht van de Nederlandse rechter (Afd. 1, Titel 1, Boek 1 Rv.)

LawyrupBurgerlijke rechtsvorderingWijze van procederen (Boek 1 Rv.)Algemene bepalingen civiele procedures (Titel 1, Boek 1 Rv.)Rechtsmacht van de Nederlandse rechter (Afd. 1, Titel 1, Boek 1 Rv.)

Rechtsmacht van de Nederlandse rechter (Afd. 1, Titel 1, Boek 1 Rv.)

Inleiding rechtsmacht

In procedures met een internationaal karakter rijst de vraag, welke rechter bevoegd is. De vraag naar de bevoegdheid van de Nederlandse rechter in internationale burgerlijke rechtszaken wordt aangeduid als de vraag naar de “rechtsmacht” van de Nederlandse rechter.

Bij de herziening van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering, ingegaan per 1 januari 2002 is een algemene regeling voor de rechtsmacht opgenomen in Boek 1, Titel 1, Afd. 1 (art. 1 t/m 14 Rv. niet-digitaal procederen) of (art. 1 t/m 14 Rv. digitaal procederen). Deze regels gelden zowel voor verzoekschriftprocedures als voor dagvaardingszaken.

Procedures binnen de EU: EEX

Voor procedures binnen de EU wordt de rechtsmacht van de Nederlandse rechter (dan wel de rechtsmacht van de rechter in een andere EU-lidstaat) bepaald aan de hand van de “EG-verordening betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken” (verordening nr. 44/2001 van de Raad van 22 december 2000, PbEG L 12 van 16 januari 2001, p. 1-23). Kortweg aangeduid als EEX-Vo (ook wel genaamd “Brussel I”, herzien in 2012; zie hier onder). Met de invoering van deze verordening zijn tal van problemen rond de internationale rechtsmacht en met executie van vonnissen van EU-rechters weggenomen. Zoals uit de naam blijkt geeft de EEX-Vo ook regels inzake de betekening van dagvaardingen e.a. aanzeggingen.

Deze verordening is van toepassing op civielrechtelijke procedures tussen partijen, die woonplaats hebben in verschillende lidstaten van de EU. De EEX-Vo is krachtens een aparte overeenkomst met Denemarken vanaf 1 juli 2007 ook van kracht in relatie tot Denemarken. Wellicht zal dit voor Groot Brittannië straks ook zo worden opgelost vanwege de #Brexit.

De verordening geldt voor procedures tussen partijen, die ingezetene zijn van de EU. Daarnaast geldt de vordering ook wanneer een procedure (in Nederland) wordt ingeleid tegen een verweerder, die gevestigd is in de EU door een eiser die buiten de EU gevestigd is.

Met Verordening EU 1215/2012 is de EEX-Vo “herschikt” (men duidt die ook wel aan als Brussel I-bis). Op basis van deze verordening kunnen executoriale titels uit andere EU-lidstaten zonder exequatur worden ten uitvoer gelegd. Het gerecht dat de uitspraak heeft gewezen moet ex art. 53 EEX-Vo herschikt een waarmerking afgeven volgens het formulier bij de Verordening. Op basis daarvan kan de deurwaarder het buitenlandse vonnis in Nederland executeren.

EVEX II-verdrag (Zwitserland, Noorwegen en IJsland)

Naast de EEX-Vo is er ook nog het EVEX II-verdrag (het verdrag van Lugano). Dit laatste verdrag is met de Uitvoeringswet EU-executieverdrag en Verdrag van Lugano in het Nederlandse recht geïncorporeerd. De Uitvoering van het Verdrag van Lugano is geregeld in Afd. 2 Uitvoeringswet. De Uitvoering van de EEX-Vo is geregeld in Afd. 3 Uitvoeringswet.

Procedures met eiser van buiten de EU

Een voorbeeld van een procedure met een eiser van buiten de EU tegen een Nederlandse gedaagde is de zaak die leidde tot de uitspraak van Hof Den Haag 13 november 2018 (Dexhon Shipping Inc. & Zodiac Maritime Ltd./V. Marine Fuels B.V.). Het betrof hier een reder gevestigd op de Britse Maagdeneilanden (de andere eisende partij was gevestigd in Londen), die van de Nederlandse leverancier van brandstof eiste dat deze zou bewerkstelligen dat een onder de rechter in Marokko berustend depot (zekerheid afgegeven voor opheffing van beslag op een schip) zou worden vrijgegeven, tegen afgifte van een bankgarantie. Ook werd een “negatieve verklaring voor recht” gevorderd (nl. dat de leverancier geen vordering had en dus ten onrechte beslag had gelegd). De bevoegdheid van de Nederlandse rechter werd beoordeeld aan de hand van art. 5 van het Beslagverdrag zeeschepen (Brussel, 10 mei 1952, Trb. 1981, 165). Daarbij werd ook aan de hand van het Verdragenverdrag van Wenen, 23 mei 1969, Trb. 1985, 79 (i.h.b. art. 31 en 32) getoetst of het verdrag exclusieve bevoegdheid van de Marokkaanse rechter inhield. Het Hof achtte zich bevoegd, omdat de vordering om vrijgave te bewerkstelligen niet een directe, aan de beslagrechter in Marokko voorbehouden vordering was.

Procedures met verweerder buiten de EU

Als de verweerder geen woonplaats heeft op het grondgebied van een lidstaat, dan wordt rechtsmacht bepaald door het nationale (d.w.z. eigen) internationaal privaatrecht (afgekort: “IPR”) omtrent de rechterlijke bevoegdheid van de aangezochte rechter.

Dat betekent, dat wanneer een procedure bij de Nederlandse rechter aanhangig wordt gemaakt, de Nederlandse rechter dan aan de hand van de Nederlandse IPR-regels zal vaststellen of de zaak door de Nederlandse rechter kan worden behandeld.

In 2005 is ten behoeve van de uniformering van het IPR bevoegdheidsrecht het Haags Forumkeuzeverdrag gesloten. Zie meer op de pagina Haags Forumkeuzeverdrag.

Verweer inzake de rechtsmacht

Het (incidentele) verweer dat de Nederlandse rechter geen rechtsmacht heeft, moet in dagvaardingszaken voor alle weren worden gevoerd (art. 11 Rv.). Dit geldt mutatis mutandis ook in verzoekschriftprocedures, mits het een kwestie betreft “die ter vrije beschikking van partijen staat” als bedoeld in art. 9 aanhef en sub a Rv.. Voor een aantal procedures – zoals bvb. faillissementsaanvragen en andere insolventieprocedures – gelden eigen IPR-regels (voor insolventierecht binnen de EU geldt bvb. de Europese Insolventieverordening).

Het niet (tijdig) voeren van het verweer tegen de rechtsmacht van de Nederlandse rechter wordt gezien als een impliciete forumkeuze.

Rechtspraak

Rechtbank Amsterdam d.d. 20 juli 2016 – geeft een voorbeeld van het beslismodel omtrent de rechtsmacht van de Nederlandse rechter in een zaak waarin de gedaagde geen ingezetene van de EU is.

Auteur & Last edit

[MdV, 1-11-2016; bijgewerkt 9-02-2018]

1 vote, average: 4,00 out of 51 vote, average: 4,00 out of 51 vote, average: 4,00 out of 51 vote, average: 4,00 out of 51 vote, average: 4,00 out of 5 (1 votes, average: 4,00 out of 5)
You need to be a registered member to rate this.

Over Lawyrup

De website van Lawyrup bevat knowhow over vermogensrecht, civiel proces- en executierecht en insolventierecht. Elke Paragraaf, Afdeling, Titel en Boek van de wet heeft een pagina. Elke pagina geeft een toelichting op de wet met links naar de actuele wettelijke bepalingen op “wetten overheid”. Daarnaast behandelt Lawyrup de bijbehorende relevante rechtspraak met ECLI-links.